Поморската блокада на Ормутскиот теснец, спроведена од денеска од САД, би можела брзо да ја осакати економијата на Иран, прекинувајќи го поголемиот дел од трговијата, запирајќи го извозот на иранска нафта и предизвикувајќи инфлација и притисок врз ријалот, националната валута, во рок од само неколку недели.
Економијата на Иран е во голема мера зависна од Ормутскиот теснец, низ кој минуваат повеќе од 90% од увозот и извозот, во вредност од 109,7 милијарди долари годишно.
Затоа Централната банка на Иран пред неколку дена го предупреди претседателот Масуд Пезешкијан дека обновата на економијата на земјата, оштетена од војната, може да потрае повеќе од една деценија, пишува независниот портал Иран Интернешнл, пренесува Јутарњи.
Во документ испратен до Пезешкијан (во Иран, претседателот ја предводи владата), високи економски претставници изјавија дека закрепнувањето од штетата предизвикана за време на 40-дневната војна со САД и Израел, во комбинација со веќе кревката економска состојба на Иран, може да потрае и до 12 години.
Централната банка, исто така, предупреди дека уништувањето на производствените капацитети веројатно ќе предизвика нагло зголемување на инфлацијата во наредните месеци.
Според проценката доставена до претседателот на Иран, инфлацијата би можела да достигне и до 180% ако индустриското производство продолжи да опаѓа, а невработеноста би можела да се зголеми за околу два милиони луѓе, бидејќи фабриките, давателите на услуги и малите бизниси се борат да останат на површина. Затоа гувернерот на Централната банка, Абдолнасер Хемати, направи смел потег и го повика Пезешкијан да преземе итни чекори за стабилизирање на економијата, вклучително и враќање на целосен пристап до интернет и постигнување договор со Соединетите Американски Држави.
Се очекува блокадата на Ормутскиот теснец да ја прекине речиси целата поморска трговија на Иран и да ги затвори нафтените полиња на земјата во рок од неколку недели. Ако продолжи, блокадата ефикасно би ги избришала приходите од извоз на Иран во рок од неколку дена и би имала брановиден ефект врз целиот финансиски систем. Пратките на сурова нафта би биле првите и најтешко погодени. Иран извезува приближно 1,5 милиони барели дневно, генерирајќи приходи од приближно 139 милиони долари дневно.
Островот Харг
Најважен е островот Харг, преку кој се насочува 90% од извозот на сурова нафта, а целта на блокадата на САД е очигледна - ако Иран не може да извезува нафта преку Ормутскиот теснец, тоа ќе предизвика прекин на примарните извори на девизен приход на Исламската Република.
Не станува збор само за нафта, бидејќи извозот на петрохемиски производи, во вредност од приближно 54 милиони долари дневно, е исто така запрен.
Објектите во пристаништата Асалуџе, Имам Хомеини и Шахид Раџаи се наоѓаат во Персискиот Залив и оттаму се извезуваат минерали и метали во вредност од приближно 88 милиони долари дневно, но поради блокадата, ова би се намалило за девет десетини, што би значело губење на дополнителни 79 милиони долари приход дневно за Иран.
Алтернативните извозни правци не се доволни за да ги компензираат загубите. Терминалот Јаск, дизајниран како обиколница кон Хормуз, работи далеку под својот проектиран капацитет, со проценет ефективен проток од околу 70.000 барели дневно, додека пристаништето Шахбахар и постројките во Каспиското Море преработуваат само дел од нафтата што се испорачува преку пристаништата во Персискиот Залив. Заедно, овие рути би можеле да сочинуваат помалку од една десетина од тековниот извоз на Иран.
Пропадна извозот, но и увозот
Покрај тоа, Иран увезува стока во вредност од околу 159 милиони долари дневно преку Ормускиот теснец, вклучувајќи го производството, машините и храната.
Прекините на овие текови веројатно би ја забрзале инфлацијата, која веќе се искачи на 180 проценти. Земени заедно, бројките сугерираат дека американската поморска блокада ќе го чини Иран околу 13 милијарди долари месечно во економска штета, преку изгубен извоз и нарушен увоз. Економската структура на Иран, која во голема мера се потпира на транзитните рути во Персискиот Залив и извозот на енергија, е на работ на економски колапс ако блокадата на Хормуз продолжи. Цените на основните прехранбени производи како што е оризот веќе се зголемија седумкратно во последните неколку месеци, а секое прекинување на увозот би го продлабочило недостигот на залихи и дополнително би ја оптоварило куповната моќ на обичните Иранци.
Тие почнаа да протестираат на 28 декември, а причината беше економска криза: падот на националната валута и вртоглавата инфлација. Сепак, слоганите, кои беа чисто економски, брзо станаа политички: демонстрантите бараа соборување на ајатолахот Али Хамнеи и преиспитување на целата политика на Исламската Република. Знаеме како заврши тоа - режимот го исклучи интернетот, го затвори Иран од остатокот од светот, а во масовни масакри наводно загинаа околу 30.000 луѓе.
Сега ријалот дополнително ослабе. На црниот пазар, еден долар вреди 1,6 милиони ријали (пред десет месеци, доларот вредеше 430.000 ријали), а прекинот на приливот на девизи поради блокадата на Ормуз веројатно ќе ја интензивира девалвацијата, дополнително ќе го ограничи пристапот до готовина, па дури и можеби ќе предизвика хиперинфлација.
Иранските банки веќе воведоа ограничувања за повлекување средства, што е доказ за претстојна финансиска криза.
