До 10:00 часот наутро, 16,7 отсто од гласачкото тело веќе го искористиле своето право на глас, при што вкупно 1,2 милиони луѓе излегле на избирачките места. Ова претставува највисока излезеност во овој дел од денот уште од 1981 година.
Според анкетите објавени во петокот, актуелниот премиер Бенјамин Нетанјаху и поранешниот началник на Генералштабот, Гади Ајзенкот, водат крајно неизвесна трка. Сепак, проекциите укажуваат на тоа дека ниту еден политички блок нема да успее да обезбеди 61 пратеничко место, колку што се потребни за парламентарно мнозинство – сценарио што би можело да доведе до политички преговори кои би траеле со недели, па дури и со месеци, пренесува Би-Би-Си.
Безбедноста – во центарот на кампањата
Прашањето за безбедноста доминира во кампањата. Опозицискиот блок остро го критикува Нетанјаху поради безбедносните пропусти што му претходеа на нападот предводен од Хамас на 7 октомври. Во тие напади загинаа речиси 1.200 луѓе, а 251 лице беше однесено како заложник во Газа.
Опозицијата бара формирање независна истражна комисија за нападите – потег на кој Нетанјаху долго време се противи, тврдејќи дека такво тело би било пристрасно против него. И покрај критиките, Нетанјаху продолжува да се претставува како „Г-дин Безбедност“, истакнувајќи ги стратешките победи во конфликтите на Израел низ Блискиот Исток, како и блиските односи со американскиот претседател Доналд Трамп. Израелскиот изборен систем се заснова на пропорционален модел, па затоа владите се секогаш коалициски. Патот до власта често вклучувал неочекувани сојузи, но овие избори се особено неизвесни, со јасно дефинирани табори. Ајзенкот, лидер на новата партија „Јашар“, е главната фигура во таканаречениот „блок за промени“.
Оваа група партии има идеолошки разлики, но ги обединува целта – смена на Нетанјаху. Меѓу лидерите на овој блок се поранешниот премиер Нафтали Бенет и Авигдор Либерман – и двајцата од десниот политички спектар – како и поранешниот генерал со левичарски ставови, Јаир Голан. Нетанјаху, политички ветеран кој првпат стана премиер во 1996 година, има потреба од нов сојуз со крајно десничарски и ултраортодоксни партии за да се врати на власт. Тие се дел и од неговата сегашна влада, која се смета за најдесничарска во историјата на Израел.
Прашање за демократијата
Опозицискиот блок, исто така, предупредува на закана за демократијата под водство на Нетанјаху, на кого му се суди за корупција – обвиненија што тој ги негира. Нетанјаху продолжува да се залага за контроверзни реформи во правосудството, кои предизвикаа масовни протести пред нападите на 7 октомври.
Израелскиот „Канал 12“ во неделата објави дека Нетанјаху, пред изборите, повикал на итна воена акција што би можела да предизвика конфликт со Иран, но на тоа се спротивставил началникот на Генералштабот, Ејал Замир. Еден ден подоцна, Си-Ен-Ен објави дека Нетанјаху се обидел да го убеди Трамп да изврши нови напади врз Иран, но Трамп одбил. Нетанјаху ги демантираше и двата извештаи.
Тој, исто така, привлече внимание кон крајот на кампањата, кога објави слика генерирана со вештачка интелигенција, на која се гледа нуклеарна бомба како паѓа врз Тел Авив. Покрај сликата, тој тврдеше дека е единствениот лидер способен да го заштити Израел „доколку Иранците дојдат до нуклеарно оружје“. Како одговор на тоа, Ајзенкот го нарече „хистеричен“.
За победа е потребна широка коалиција
Друго важно прашање е воената служба. Владата на Нетанјаху не успеа да ја спроведе одлуката на Врховниот суд, според која ултраортодоксните Евреи што посетуваат верски училишта би требало да служат во војската. Ова прашање создаде длабоки поделби во општеството, особено затоа што илјадници други граѓани беа мобилизирани за неодамнешните војни.
Што се однесува до Газа, Ајзенкот зазема став сличен на оној на Нетанјаху, ветувајќи дека ќе стави крај на владеењето на Хамас во рок од 18 месеци – било преку мировен план предводен од САД или преку воени средства. Израел продолжува речиси секојдневно да изведува напади врз Газа, тврдејќи дека цел се оперативци на Хамас. Според податоците на Министерството за здравство во Газа, кое е под контрола на Хамас – а кое ОН го сметаат за веродостоен извор – повеќе од 74.000 луѓе се убиени откако започна војната во октомври 2023 година. Израел се соочува со сè поголема меѓународна осуда поради начинот на кој ја води војната, а односите со неговите сојузници се влошени.
Неизвесен исход
На изборите учествуваат и два блока на арапски партии, кои претставуваат околу една петтина од населението. Иако теоретски би можеле да го одредат победникот, речиси сите поголеми еврејски партии ја отфрлија можноста за соработка со нив. Иако се шпекулираше дека арапските партии би можеле неформално да поддржат малцинска влада предводена од Ајзенкот, Либерман – клучен потенцијален партнер – ја отфрли таквата можност. Со оглед на овие ставови, изборната математика е крајно сложена.
Според извештаите, околу 70.000 луѓе се вратиле од странство за да гласаат, а стотици илјади млади луѓе ќе гласаат за првпат. Резултатите од анкетите спроведени при излегување од гласачките места (exit polls) се очекува да бидат објавени во 22:00 часот, иако конечните официјални резултати може да се разликуваат. Броењето на гласовите на стотици илјади војници и резервисти ќе започне дури во среда, што би можело да донесе дополнителна предност за десничарските партии во последен момент.
Исход од кој многумина стравуваат е политичка блокада – ситуација во која ниту еден блок не може да обезбеди мнозинство. Во такво сценарио, би се распишале нови избори, а Нетанјаху би останал на функцијата како премиер во техничка влада. Во периодот помеѓу 2019 и 2022 година, во Израел се одржаа избори пет пати, бидејќи партиите не успеаја да формираат стабилна влада.
Извор: Индекс.хр
